نوتواني كاهش شنوايي به كمك روشهاي غير جراحي :

در بسياري از افراد مبتلا به كاهش شنوايي ، روشهاي جراحي كارساز نخواهند بود كه بايد از روشهاي غير جراحي جهت نوتواني اين بيماران استفاده نمود. در هر فرد مبتلا به كاهش شنوايي بايد برنامه اي خاص او توسط متخصص بيماريهاي گوش و با همكاري واحدهاي شنوايي سنجي و گفتار درماني طرح ريزي شود .

سمعك ها :

يك سمعك چيزي بيش از يك تقويت كننده صدا نيست . سمعك هاي امروزي كوچكتر شده اند، قدرت بيشتري پيدا كرده اند و حتي تا فركانس هاي 4000 و بالاتر را نيز تقويت مي كنند .سمعك ها را ميتوان به پنج دسته تقسيم بندي كرد كه شاملند بر سمعك هاي قرار گيرنده در گوش ، سمعك هاي قرار گيرنده در ساير نواحي بدن ، سمعك هاي كمك كننده به هدايت استخواني ، سمعك هاي CROS و وسايل كاشتني در حلزون ، سمعك هاي قرار گيرنده در گوش خود شاملند بر پشت گوشي ، داخل گوشي ، داخل مجرايي و داخل عينكي . سمعك هاي قرار گيرنده درساير قسمت هاي بدن از بقيه سمعك ها قوي تر هستند و در موارد كاهش شديد شنوايي به كار مي روند . اين سمعكها داراي اثر فيدبك نيستند ، چرا كه ميكروفون از بلندگو جداست . سمعكهاي كمك كننده به هدايت استخواني در كودكان مبتلا به كاهش شديد شنوايي از نوع هدايتي ( بويژه به علت آترزي مجرا ) مورد استفاده قرار مي گيرد . در مواردي كه فرد فقط در يك گوش خود كاهش شنوايي دارد از سمعك CROS جهت انتقال امواج صوتي از نزديكي گوش معيوب به گوش سالم استفاده مي شود . اين سمعك ها را در پشت گوش يا داخل عينك قرار مي دهند. در بعضي انواع اين هدايت از طريق امواج صورت گرفته نياز به ارتباط سيمي بين دو طرف برطرف مي شود. سمعك هاي Bi- CROS (‌سيگنالهاي مربوط به گوش راست را به گوش چپ و سيگنالهاي مربوط به گوش چپ را به گوش راست مي برد ) و IROS به خاطر اين كه ميكروفن آنها از بلندگو جداست از مزيت عدم بروز اثر فيدبك برخوردارند . در سمعك هاي جديدتر از تكنولوژي ديژيتال بهره برده شده است كه به واسطه آن از مزايايي نظير امكان كاستن از سر و صدا و خاصيت حافظه اي برخوردار شده اند.

مسائل زيبايي ، قيمت سمعك ، مشكلات مربوط به استفاده از سمعك بويژه در شلوغي و انتظارات بالاي بيماران بعلت آموزش ضعيف در زمينه سمعك ، چهار خصوصيتي هستند كه بر پذيرش بيماران تاثير مي گذارند. امروزه با ساخت سمعك هاي كوچكتر و مخفي تر مشكلات كاسمتيك بيماران تا حد زيادي رفع شده است ولي بخاطر اينكه شركتهاي بيمه به ندرت قيمت سمعك را پرداخت مي كنند، قيمت سمعك هنوز يكي از موانع اصلي استفاده ازآنهاست. بيماراني كه بيشترين بهره را از سمعك مي برند بيماران مبتلا به كاهش شديد شنوايي از نوع هدايتي هستند ( همان افرادي كه بيشترين سود را از اعمال جراحي مي برند ) چرا كه در اين بيماران : 

1- كاهش شنوايي در همه فركانس ها مشابه است ( FLAT) و تنها به تقويت كردن مستقيم صدا نياز دارند.

2- مشكلي دررابطه با قدرت تفكيك ندارند ( SDS طبيعي ) و كافي است شدت صوت را بالا بيريم.

3- معمولا“ حالت رتروكمان وجود ندارد ، لذا مي توانند بدون ناراحتي صداهايي را با محدوده وسيع شدت صوت درك كنند.

بيماران مبتلا به كاهش شنوايي حسي – عصبي (‌يا مخلوط ) در استفاده از سمعك مشكلات بيشتري دارند چرا كه در اكثر اين بيماران كاهش شنوايي بيشتر در فركانس هاي بالا يا متوسط و بالا مي باشد و فركانسهاي پايين تقريبا“ طبيعي باقي مي مانند . هر چند سمعكها توانايي جبران كاهش شنوايي فركانسهاي بالا را دارا هستند ولي اگر اختلاف شنوايي فركانس هاي بالا و پايين قابل توجه باشد ممكن است صداي عرضه شده به حد كافي ، اختصاصي آن فركانس نباشد ، عليرغم مسائل فوق تقريبا“ تمام بيماران مبتلا به كاهش شنوايي حسي – عصبي حتي با كاهش شنوايي db 90 – 85 و SDS پايين مي توانند از سمعك سود ببرند.

اديوگرامهاي گفتاري و اديوگرام هاي صوت خالص بر انتخاب نوع سمعك و روش تقويت صدا كمك زيادي مي كنند. در فردي كه آستانه سمع راحت او اختلاف زيادي با حداكثر سطح قابل تحمل صوت ( آستانه سمع دردناك ) دارد تجويز سمعك مشكل چنداني ندارد . ولي اگر اين اختلاف كم باشد ( در حد db 20-10 ) تقويت خوب صدا بدون نارحتي بيمار، مشكل خواهد بود. چرا كه اگر بخواهيم بيمار دچار ناراحتي و درد نشود صداهاي تكلمي بايد در محدوده باريكي از شدت عرضه شوند كه اين كار بدون تغيير شكل يافتن صدا ممكن نيست . بيماران مبتلا به آسيب سلولهاي مويي حلزون اگر دچار پديده ركروتمان باشند بيشترين مشكل را در سازگاري با سمعك دارند ، چرا كه دراين بيماران هر گاه شدت صوت كمي ازحد آستانه شنوايي بالا مي رود به آستانه دردناك صدا ميرسد . در كساني كه كاهش شنوايي در فركانس هاي بالا وجود دارد مي توان از سمعك هاي منفذدار كه مجراي شنوايي را بطور كامل مسدود نمي كنند استفاده كرد . اين سمعكها، فركانس هاي بالا را تقويت مي كنند و اجازه عبور فركانس هاي پايين را از مجراي گوش ميدهند. به اين ترتيب قدرت تفكيك بهتري را براي بيماران فراهم مي كنند.

در استفاده از سمعك موارد زير اهميت زيادي دارد :

1- مفيد بودن يا نبودن سمعك را نمي توان از قبل بر اساس ماهيت كاهش شنوايي قضاوت كرد . مثلا“ حتي بيماران دچار كاهش شنوايي حسي – عصبي اغلب در سمعك سود مي برند.

2- استفاده از سمعك را نبايد به بيماران با كاهش شنوايي متوسط تا شديد محدود كرد بلكه بايد آنها را براي افرادي با كاهش خفيف شنوايي نيز تجويزكرد.

3- به بيماران بايد توضيح داد كه سمعك باعث شنوايي طبيعي نمي شود و تقريبا“ همه سمعك ها درمحيط هاي شلوغ مشكل ساز مي شوند . مثلا“ فرد از اين كه در رستوان مكالمات ميزهاي اطراف را نيز به شدت ميز خود مي شنود شكايت مي كند.

4- سمعك در كاهش شنوايي يكطرفه وسيله اي با ارزش است .

5- حتي اگر بيمار شكايت كند كه با سمعك بلندتر ميشوند ولي نه واضح تر، بايد به ادامه استفاده از سمعك تشويق شود ، چرا كه حداقل ديگر لازم نيست اطرافيان فرد موقع صحبت با او فرياد بزنند.

در بسياري از كشورها بيماران مي توانند قبل از خريداري سمعك مدتي به صورت آزمايشي از آن استفاده كنند، نكته مهم اين است كه اين دوره آزمايشي نبايد كوتاه باشد .

كاشتن وسايل كمكي در حلزون :

درروش كاشتن وسايل كمكي در حلزون ( كوكلئار ايمپلانت ) سعي مي شود كه فقدان عملكرد گوش داخلي با تحريك الكتريكي مستقيم عصب شنوايي جبران شو د. انواع مختلف اين وسايل از اجزاء مشابه زير ساخته شده اند ك

1- ميكروفون جهت دريافت صدا

2- يك پردازنده گفتار كه انرژي صوتي را به يك سيگنال الكتريكي تبديل كرده ، آن را به الكترود مي فرستد.

3- يك الكترود كه درمجاورت عصب شنوايي كاشته ميشود . اين الكترود از دريچه گرد واردScala tympani حلزون مي شود و در طول پيچ قاعده اي حلزون قرار مي گيرد .

اين روش براي كساني كاربرد دارد كه اولا“ كاهش شنوايي آنها آنقدر شديد بوده كه با قويترين سمعك ها هم شنوايي قابل استفاده پيدا نكرده اند ، ثانيا“ ناشنوايي آنها مادرزادي نبوده ، بعد از كسب توانايي تكلم رخ داده است . تقريبا“ تمام بيماران پس از اين عمل حتي صداهاي 30-25 دسي بلي را مي توانند بشنوند . هرچند اين روش باعث نمي شود فرد صداهاي تكلمي را مثل افراد طبيعي بشنود ولي به كمك آن نه تنها توانايي لب خواني او افزايش مي يابد بلكه ميتواند به كمك آن بعضي از كلمات را نيز درك كند.

لب خواني:

توانايي درك كلام از طريق مشاهده حركت لب و زبان و نماي صورت ، لب خواني ناميده مي شود . لب خواني يك روش كمكي براي تمام افراد مبتلا به كاهش شنوايي مي باشد . خوشبختانه صداهايي كه بيشتر از همه در كاهش شنوايي اختلال پيدا مي كنند در لب خواي آسانتر از بقيه درك ميشوند ( نظير حروف بيصدا).

وسايل تلفني:

امروزه وسايل زيادي براي بهبود ارتباط تلفني بيماران مبتلا به كاهش شنوايي ساخته شده است كه عملكرد اصلي آنها تقويت ساده صدا مي باشد .

TDD و TTY :

براي استفاده از اين وسايل جهت مكالمات تلفني ، فرد بايد باسواد باشد و تا حدي توانايي تايپ داشته باشد. فرد پيام تلفني خود را بر روي اين دستگاه كوچك قابل حمل تايپ مي كند و دستگاه اين پيام را براي طرف مقابل به صدا تبديل مي كند و كلام طرف مقابل را بر روي صفحه به صورت تايپي نمايش ميدهد .

وسايل كمك شنوايي :

اين وسايل امكان تقويت صداي مطلوب و حذف صداهاي مزاحم محيط را فراهم مي كنند. ساده ترين شكل آنها ، گوشي ها هستند كه جهت شنيدن بهتر صداي تلويزيون ، راديو و صداي طرف مقابل درملاقات ها و جلسات به كار ميروند ، مثلا“ از يك طرف به گوش فرد و از طرف ديگر به تلويزيون وصل مي شوند تا صداي آن بهتر درك شود.

يكي ديگر از اين وسايل كمكي سيستم مادون قرمز است كه دراين روش مثلا“ در مكانهايي نظير سالن اپرا، تئاتر ، سيگنالهاي صوتي را به صورت اشعه مادون قرمز پخش مي كنند و گيرنده افراد اين اشعه را بصورت اصوات قابل درك و با كيفيت بالا تبديل مي كند كه از طريق گوشي يا حتي سمعك خود فرد قابل شنيدن است . مزيت اين روش وضوح بسيار خوب اصوات است .

از ديگر روشهاي كمك شنوايي ، سيستم FM مي باشد كه به كمك آن اصوات به موج FM تبديل و فرستاده ميشود و گيرنده فرد امواج را گرفته به صورت صدايي واضح در مي آورد . تكنولوژي FM شايعترين روشي است كه دركلاسهاي درس كودكان مبتلا به اختلال شنوايي مورد استفاده قرار مي گيرد .از معايب اين روش عدم اطمينان از محرمانه ماندن مطالب است چرا كه امواج در محدوده وسيعي پخش شده و هر صاحب گيرنده اي مي تواند آن را بشنود.

آموزش هاي ويژه :

شناسايي زودرس كودكان مبتلا به كاهش شنوايي براي كسب نتايج خوب حياتي است . شناسايي اين كودكان در سال اول زندگي بسيار مهم است كه متاسفانه بسياري از والدين در اين سن قادر به كشف ناشنوايي كودك خود نيستند . بسياري از اين كودكان به كمك سمعك تكامل تكلمي خوبي پيدا مي كنند . ولي اگر استفاده از سمعك تا بعد از 5/1 – 1 سالگي به تعويق بيافتد ، اختلال تكلمي شديد به وجود مي آيد كه جبران ناپذير است . از هنگام كشف ناشنوايي ( كه بايد قبل از يك سالگي صورت گير ) آموزش ويژه كودكان ناشنوا و از 12 ماهگي آموزش پيش از مدرسه بايد آغاز شود . امروزه در بسياري از شهرها مدارس خاص ناشنوايان وجود دارد .

منابع:

1- کتاب جراحی گوش و حلق و بینی کامینگز ، چاپ چهارم ،  سال 2005

2- کتاب گوش و حلق و بینی دیویس 1990

3- کتاب اسنشیل گوش و حلق و بینی ، چاپ هقتم ، سال  1999