مسافرت با هواپیما - تغییر فشار و سرگیجه

ساختمان " گوش " از سه قسمت تشکیل می شود :

گوش خارجی = فاصله میان ابتدای سوراخ گوش تا انتهای آن که به پرده تمپان متصل می شود .
گوش میانی = محفظه ای پر از هوا با حجمی به اندازه 2-3 دانه نخود
گوش داخلی = محفظه ای پر از مایع – بخشی که به شنیدن مربوط می شود ، حجمی برابر یک دانه نخود و شکلی شبیه صدف یک حلزون دارد .

گوش میانی زمانی به خوبی وظایفش را انجام می دهد که فشار هوای درون آن با فشار هوای محیطی برابر باشد . یک لوله ارتباطی به نام شیپور استاش ، گوش را به حلق وصل می کند .کار شیپور استاش ، برقراری تعادل بین فشار هوای داخل گوش میانی و فشار هوای محیطی است .

اگر فشار هوای داخل گوش میانی کم شود ( و فشار هوای محیط زیادتر باشد ) ، شیپور استاش باید به صورت فعال ( active ) باز شود . یعنی فرد باید کاری انجام دهد تا شیپور استاش باز شود : قورت دادن ، بلع و خمیازه کشیدن از کارهایی هستند که باعث باز شدن استاش می شوند .

اگر فشار هوای داخل گوش میانی زیاد شود ( و فشار هوای محیط کمتر باشد ) ، شیپور استاش به صورت غیر فعال ( passive ) باز میشود – یعنی نیاز نیست که فرد کاری برای باز شدن شیپور استاش خود انجام دهد و باز شدن استاش به طور خود به خود و بر اثر اختلاف فشار اتفاق می افتد .

اما بررسی شده و دیده شده که در افراد مختلف این باز شدن غیر فعال استاش ، در فشار های متفاوتی اتفاق می افتد . مثلا شاید در آقای x هنگامی که فشار گوش میانی 100 داپا از فشار محیط بیشتر شود ، شیپور استاش باز می شود ولی در آقای y باید فشار گوش میانی 200 داپا از فشار محیط بیشتر شود تا استاش باز شود .

از آن بدتر این است که عملکرد شیپور استاش گوش های چپ و راست یک نفر با هم تفاوت داشته باشند . مثلا آقای z را درنظر بگیرید . شیپور استاش گوش راست او زمانی باز می شود که فشار گوش میانی 150 داپا از فشار محیطی بیشتر باشد و استاش گوش چپ زمانی باز می شود که اختلاف فشار گوش میانی چپ و فشار هوا به 250 داپا برسد . این حالت در افرادی بیشتر اتفاق می افتد که گلو و حلق دچار التهاب شده باشد .

در زندگی روزمره خیلی کم پیش می آید که بدن ما در مواجهه با تغییر فشار هوای جدی قراربگیرد .تا هنگامی که برروی زمین راه می روید ، تغییر فشار هوای چندانی را حس نمی کنید و مختصر تغییراتی هم که در فشار هوای گوش میانی ایجاد می شود ، قابل کنترل است .

مشکل زمانی پیش می آید که شما از زمین فاصله می گیرید ، مثل خلبان ها ، کسانی که با هواپیما سفر می کنند ، غواصانی که به عمق آب میروند ، کسانی که داخل آب شیرجه می زنند ، ملوانان زیر دریایی ، ...

من اینجا در مورد سفرهای با هواپیما صحبت می کنم چون رایج ترند .
هواپیما روی باند شروع به حرکت می کند . مهماندار به مسافران نفری یک " آبنبات " می دهد . بعد از شما خواسته می شود که کمربند خود را ببندید .

بعد شما چه کار می کنید ؟ خیلی ساده – آبنبات را داخل دهان خود گذاشته ، جویده و خیلی زود آن را قورت می دهید .

حالا هواپیما از باند بلند شده و با سرعت دارد بالا می رود . اینقدر بالا که دیگر ساختمانها قابل دیدن نیستند . فشار هوی محیط کمتر و کمتر می شود ولی فشار گوش میانی شما برابر با فشار هوای روی زمین است . اختلاف فشار بین گوش میانی شما و فشار هوای محیطی ( که هر لحظه هم کمتر می شود ) بیشتر و بیشتر می شود . احساس می کنید گوشتان پر شده .

ای وای ، پس شیپور استاش چرا باز نمی شود ؟ گوشم درد گرفته .
شاید ساختمان شپیور استاش شما به نحوی است که باید اختلاف فشار بیشتر باشد تا خود به خود باز شود . شاید هم اصلا برایش مشکلی پیش آمده ، دچار تورم یا التهاب شده ، برای همین است که درست عمل نمی کند .

خب پس چه کار کنید ؟ بهتر است شیپور استاش تان را به صورت فعال باز کنید .

چه جوری ؟ باید چیزی را قورت دهید .

چی را ؟ آن یک دانه آبنبات را که خیلی وقت پیش خوردید ! تمام شد ! Sad

واقعا برای شما متاسفم – بهتر است به دنبال یک " قورت دادنی " دیگر باشید !

خیلی از افراد نمی دانند آن یک دانه " آبنبات " در هنگام پرواز برای چه داده می شود . درستش این است که شما آبنبات را در دهان خود نگه دارید و به عوض جویدن ، آن را بمکید تا در تمتم مدتی که هواپیما در حال بالا رفتن است ، چیزی برای قورت دادن داشته باشید ( در ضمن فراموش نکنید که هرچه محکمتر قورت دهید بهتر است )

در افرادی که حلق ملتهب است ، کسانی که عفونت دستگاه تنفسی فوقانی دارند و در سرماخوردگی های شدید احتمال دارد که در حین پرواز هرکاری که بکنید باز هم نتوانید استاش را باز کنید .

اگر شیپور استاش باز نشود و فشار گوش میانی بافشار محیط اختلاف داشته باشد :

شما پری گوش و گوش درد خواهید داشت و به کاهش شنوایی یا سرگیجه دچار می شوید ( البته این علائم موقتی هستند و زمانی که اختلاف فشار از بین برود ، به حالت عادی برمی گردید . )

به هنگام بالا رفتن هواپیما ( صعود ) خیلی به ندرت مشکلات دائمی برای فرد ایجاد می شود . اما به هنگام پایین آمدن هواپیما ( فرود ) ممکن است مشکلات جدی تری ایجاد شوند چون به هنگام فرود ، شیپور استاش باید به صورت فعال و توسط فرد باز شود و در کسانی که به دلیل التهاب ناحیه گلو و حلق ، استاش عملکرد خوبی ندارد ، اختلاف فشار حتی می تواند باعث پارگی پرده گوش شود .

یکی از بیمارانم گفت که هنگام فرود هواپیما ، گرفتگی و درد خیلی شدیدی در گوش راست حس می کرده بعد صدا " تق " شنیده و داخل گوش راست مختصری خون آمده . در معاینه کاملا مشخص بود که پرده گوش راست پاره شده .

توصیه می کنم پیش از پرواز اگر احساس سرماخوردگی ، گرفتگی بینی ، گلودرد یا خارش گلو دارید حتما به پزشک مراجعه کنید و به پزشک بگویید که قصد سفر با هواپیما را دارید . داروهایی هستند که می توانند به شما کمک کنند تا شیپوراستاش تان در حین پرواز دچار اختلال عملکرد نشود .
خیلی دوست دارم بدانم که آیا شیب صعود هواپیما ، یعنی این که هواپیما با چه زاویه ای از سطح زمین بلند شود و چه قدر مسیر طی کند تا به ارتفاع مورد نظر از سطح زمین برسد ، تاثیری بر روی عملکرد استاش دارد ؟ درمورد این موضوع جایی به مطلبی بر نخورده ام اما فکر می کنم فرق بکند و اگر هواپیما با زاویه کمتری از زمین بلند شود و مسیر طولانی تری را طی کند تا به ارتفاع مورد نظر برسد ، اختلاف فشار هوا تدریجی تر خواهد بود و کمتر بر گوشهای افراد داخل هواپیما تاثیر خواهد گذاشت .

احتمالا باید این موضوع را از یک خلبان بپرسم .

در حدود یک و نیم ماه پیش یک مسافرت داشتم و در عرض یک هفته پنج پرواز مختلف داشتم و چون موقع برگشت سرما خورده بودم، در آخرین فرود حس کردم که گوشهایم کاملا گرفته است. فکر می کردم چند روز بعد به حالت عادی برمی گردند که این اتفاق نیفتاد و به یک دکتر متخصص مراجعه کردم. ایشان بعد از یک معاینه، یک آمپول ضد التحاب و دو عدد قطره گوش به من دادند. با مصرف قطره ها کمی گوشم بهتر شد ولی دوباره به حالت قبلی برگشتند چون همانطور که شما هم توضیح دادید این موضوع بیشتر به اختلاف فشاری مربوط می شود که بین گوش میانی و بیرون وجود دارد. فکر کنم دکترم متوجه این نشده و تنها به تجویز یک قطره ضد التحاب بسنده کرده است. امروز وقتی با گوش پاک کن گوشم را پاک کردم متوجه شدم که گوشم کمی خون ریزی کرده است. به احتمال زیاد پرده گوشم پاره شده و دکتر متوجه نشده است. من هم هنگام بلند شدن و فرود هواپیما صدای پق پق توی گوشم را شنیدم و درد گوشم در لحظاتی قابل تحمل نبود. با توجه به اینکه در این مدت نیز هرچند وقت یکبار از این قطره ها استفاده کرده ام. احتمالا همین مسئله اثر معکوس داشته و اجازه نداده که پرده گوشم خوب شود. در فروم های انگلیسی خواندم که روغن اکلیل کوهی (رزمری) برای باز کردن گوش خوب است. کسی اطلاعی از این موضوع دارد؟ آیا داروی خاصی برای کمک به پاپ کردن گوش و تحریک آن وجود دارد؟