|
سيالوآدنيت باكتريال حاد:
اين بيماري عمدتا“ غدد پاروتيد يا
ساب منديبولار را درگير مي كند . با ادم ناگهاني و
درد شديد شروع مي شود . ادم در بافت هاي اطراف غده
نيز رخ ميدهد . تب و لكوسيتوز ناشايع نمي باشد .
درمعاينه، غده بزرگ ، حساس و اندوره است . با فشار
دادن غده، غالبا“ مايع چركي از مجراي آن خارج مي
شود .
در گذشته اكثر موارد بيماري ( به
ويژه در غده پاروتيد ) بعد از اعمال جراحي رخ مي
داد. امروزه شيوع پاروتيديت ناشي از اعمال جراحي
كاهش يافته است . افرادي كه دچار سوء تغذيه ،
دهيدراتاسيون و يا عدم تعادل مايعات و الكتروليت
ها هستند ، استعداد ويژه اي به اين عفونت دارند .
با اين وجود درحال حاضر اين بيماري در بيماران
دچار نقص ايمني توام با بدخيمي و در كانديدهاي
پيوند با شيوع ويژه اي ديده مي شود .
كشت ترشحات بزاقي بايد هر چه
سريعتر انجام شود. استافيلوكوك آرئوس كوآگولاز
مثبت شايعترين باكتري بدست آمده ازكشت است .
درصورت بدحال بودن بيمار، تجويز آنتي بيوتيك قبل
از آماده شدن جواب كشت شروع مي شود . معمولا“
ازآنتي بيوتيك هاي ضد استافيلوكوك مقاوم به پني
سيلياز استفاده ميشود . گاهي كشت خون نيز انجام مي
شود . غالبا“ با تجويز آنتي بيوتيك مناسب و تنظيم
آب و الكتروليت ها ، بيماري بهبود مي يابد . اگر
درمعاينه فيزيكي و علايم باليني بهبودي مشاهده
نشود، احتمالا“ آبسه اي وجود دارد كه بايد تخليه
شود . اغلب تموج لمس مي شود . ولي در غده پاروتيد
بعلت وجود تقسيمات متعدد، لمس تموج امكان پذير
نيست و معمولا“ بجاي يك آبسه، چندين آبسه كوچك
ايجاد مي شود . بعلت وجود عصب فاسيال، تخليه آبسه
پاروتيد دشوار است و بايد زير بيهوشي عمومي صورت
گيرد .
ويروس ها نيز مي توانند موجب
سيالوآدنيت شوند . شايعترين علت ويروسي ، اوريون
است كه بيشتر در بچه ها و نوجوانان رخ ميدهد . اين
بيماران با تب ناگهاني، سردرد و تورم دو طرفه غدد
پاروتيد مراجعه مي كنند. در اين حالت برخلاف
بيماريهاي باكتريال، ترشحات بزاقي كاملا“ شفاف است
. ممكن است كاهش شنوايي حسي
–
عصبي همراه سيالوآدنيت اوريوني رخ دهد. ساير علل
ويروسي سيالوآدنيت عبارتنداز : كوكساكي ويروس
A
و اكوويروس.
سيالوآدنيت مزمن:
گاهي سيالوآدنيت حاد بهبود نمي
يابد و بعلت التهابهاي مكرر به طرف مزمن شدن پيش
مي رود . اگر منشاء بيماري باكتريال باشد، غده
پاروتيد بيشتر درگير مي شود . به نظر مي رسد
انسداد نسبي مجرا در ايجاد حالت مذكور اهميت داشته
باشد . داروهاي آنتي كولينرژيك با كاهش مداوم ترشح
بزاق و در نتيجه احتباس آن ، مي توانند زمينه ساز
سيالوآدنيت مزمن شوند .
در شرح حال ، دوره هاي مكرر بزرگ
شدن غده و حساسيت خفيف تا متوسط آن كه با غذاخوردن
تشديد مي شود، وجود دارد . ممكن است ترشحات غده چر
باشند .
هدف از درمان افزايش ترشح بزاق به
وسيله مواد محرك ترشح بزاق است و از بيمار خواسته
مي شود كه با فشار غده بزاقي ، استاز بزاق را كاهش
دهد. هيچ كدام از روشهاي درماني با موفقيت كامل
همراه نيست. بايد وجود هرگونه عامل انسداد نظير
سنگ يا تنگي بررسي شود . در صورتي كه درمانهاي
محافظه كارانه ناموفق باشد ، مي توان غده را به
وسيله عمل جراحي برداشت . البته انجام عمل جراحي
دشوار است ، زيرا به علت وجود التهاب مزمن و
فيبروز ، ديسكسيون و حفظ عصب فاسيال دشواراست .
درصورت وجود عفونت هاي مكرر و التهاب مداوم ممكن
است گشادي مجاري بزاقي ( سيالكتازي ) رخ دهد.
سيالوآدنيت قارچي
سيالوآدنيت قارچي نادر است . از
جمله علل آن مي توان اكتينومايكوز را نام برد كه
معمولا“ بدنبال دستكاريهاي دندانها رخ مي دهد .
بيمار دچار تريسموس و گاهي علايم سيستميك مي شود.
غده پاروتيد در اثر انتشار موضعي از دندانهاي
عفوني گرفتار مي شود و درگيري آن منشاء خوني ندارد
. نماي باليني اين عفونت شبيه آبسه پاروتيد است .
درمان تخليه غده به وسيله جراحي و تجويز پني سيلين
مي باشد .
سيالوآدنيت گرانولوماتو
از جمله بيماريهاي گرانولوماتوي
درگير كننده غده بزاقي مي توان به سل ، ساركوييدوز
و بيماري خراش گربه اشاره نمود .
سل عمدتا“ غده پاروتيد را گرفتار
مي كند و بيشتر در نوجوانان رخ مي دهد . تشخيص به
وسيله آزمايش بافتي است . مرحله حاد بيماري مشابه
سيالوآدنيت ويروسي يا باكتريال است . با اين تفاوت
كه مرحله حاد به طرف يك مرحله مزمن پيشرفت مي كند
و اندوراسيون لوكاليزه ايجاد مي شود . درمان
انتخابي، استفاده از داروهاي ضد سل است .
ساركوييدوز مي تواند موجب درگيري
توام غدد بزاقي، دستگاه اشكي و سيستم يووه آ (
بيماري هيرفورد) شود . در اين مورد نيز تشخيص از
طريق آزمايش بافتي است .
بيماري خراش گربه مي تواند ثانويه
به درگير اوليه غدد لنفاوي، غدد بزاقي ( به ويژه
پاروتيد ) را درگير نمايد.
سنگ هاي مجاري بزاقي :
وقايعي كه در بيماريهاي التهابي
حاد و مزمن رخ مي دهد، زمينه ساز ايجاد سنگ مجاري
غدد ساب منديبولار و پاروتيد مي باشد. مجراي غده
ساب منديبولار شايعترين محل تشكيل سنگ است ، زيرا
ترشحات اين غده داراي موكوس غليظي است و بايد در
مسيري رو به بالا حركت كند . بنابراين هرگونه توقف
در جريان بزاق، تنگي مجرا يا افزايش غلظت ترشحات
احتمال ايجاد سنگ را افزايش مي دهد. اكثر سنگ هاي
مجاري بزاقي راديواپك هستند .
بيمار دچار تورمهاي متناوب همراه
با سفتي و حساسيت غده ساب منديبولار يا پاروتيد
ميشود . مسئله اي كه به تشخيص بسيار كمك مي كند،
افزايش حساسيت و تورم غده، در اثر عوامل محرك
بزاق، نظير غذاخوردن مي باشد . اگر انسداد ناكامل
باشد ، بيمار بيان مي كند كه غده بزاقي او به
تدريج كوچك شده است . ممكن است سنگ مجاري غدد
بزاقي قابل لمس نباشد . در اين موارد راديوگرافي
هنگام اكلوژن دندانها غالبا“ سنگ را نشان داده ،
سيالوگرافي مفيد است . بايد توجه داشت كه در حضور
التهاب حاد نبايد سيالوگرافي انجام شود، زيرا ممكن
است موجب تحريك غده شود . درمان خارج ساختن سنگ
است . اين عمل غالبا“ با گشاد كردن مجراي بزاقي به
وسيله پروپ هاي اشكلي صورت مي گيرد . درمواردي جهت
خارج ساختن سنگ بايد مجراي اشكي را زير بي حسي
موضعي باز نمود. در صورتي كه سنگ در ناف غده قرار
داشته باشد، ممكن است نياز به خارج ساختن غده باشد
.
سيالوآدنيت ناشي از عوامل خارجي :
پاره اي از داروها موجب استاز يا
تغييركيفيت بزاق مي شوند . سر دسته اين داروها ،
آنتي هليمرژيك ها هستند . مشتقات فنوتيازين ، اثر
آنتي هليمرژيك دارند و موجب استاز بزاق و گاهي
سيالوآدنيت مي شوند. با قطع دارو ، بيماري بهبود
مي يابد . راديوتراپي مي تواند مقدار ترشح بزاق را
كاهش دهد و باعث خشكي دهان و اثرات نامطلوب بر روي
مخاط دهان و دندانها شود . احتمالا“ سلولهاي توليد
كننده سروز ، بيشتر از سلولهاي توليد كننده موكوس
از اثرات راديوتراپي آسيب مي بينند . غالبا“ غده
آتروفي ميشود .
منابع:
1- کتاب جراحی گوش و حلق و بینی
کامینگز ، چاپ چهارم ، سال 2005
2- کتاب گوش و حلق و بینی دیویس
1990
3- کتاب اسنشیل گوش و حلق و بینی ،
چاپ هقتم ، سال 1999
| 
